„Po co nam gwara?” — debata o warmińskiej mowie w Olsztynie

Czy gwara warmińska — mowa, którą jeszcze kilkadziesiąt lat temu można było usłyszeć w każdej warmińskiej wsi — ma dziś realną przyszłość w Olsztynie? To pytanie stanie w centrum otwartej debaty „Po co nam gwara?”, którą Miejski Ośrodek Kultury w Olsztynie organizuje 8 września o godz. 17:00 w Kamienicy Naujacka przy ul. Dąbrowszczaków 3. Do rozmowy zaproszono nie tylko językoznawców, lecz także ludzi, którzy gwarą żyją na co dzień — regionalistów i absolwentów kolejnych edycji kursu warmińskiej mowy. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.

Naukowcy i praktycy przy jednym stole

Na debatę zapowiedziano czworo gości. Łukasz Ruch to historyk, regionalista i jeden z najważniejszych żyjących depozytariuszy gwary warmińskiej — uczeń i przyjaciel Edwarda Cyfusa, najsłynniejszego popularyzatora warmińskiej godki. Obok niego usiądzie Izabela Treutle, regionalistka od lat związana z olsztyńskim środowiskiem kultury. Merytoryczną stronę rozmowy zapewnią dialektolodzy: prof. Dorota Rembiszewska z Polskiej Akademii Nauk oraz prof. Kazimierz Sikora z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Każde z nich patrzy na gwarę z innej strony — praktyki, dokumentacji naukowej i edukacji — a właśnie to połączenie perspektyw ma pokazać, że pytanie „po co nam gwara?” nie jest wyłącznie sentymentalne.

Czytaj też85 stypendiów dla młodych talentów z powiatu olsztyńskiego

Gwara, która łączy pokolenia

Debata jest jednym z elementów projektu „Tu dali je Warnijo – gwara warmińska w żywej praktyce i edukacji międzypokoleniowej”, który MOK Olsztyn realizuje nieprzerwanie od 2018 roku. Sednem przedsięwzięcia jest przekonanie, że warmińska mowa — powstała na styku wpływów polskich, niemieckich i pruskich, przez lata spychana na margines — może żyć nie tylko w słownikach i archiwach, lecz także w codziennej praktyce. Dlatego obok nauki słów i zwrotów w programie znalazły się warsztaty muzyczne z zespołem Warnijsko Kapela oraz familijne spotkania, podczas których dzieci, rodzice i dziadkowie wspólnie odkrywają dawne warmińskie zabawy, wyliczanki i pieśni. To gwara trafiająca do najmłodszych nie przez podręcznik, ale przez zabawę i śpiew. Że warmińskie brzmienie ma dziś słuchaczy, potwierdzają też wydarzenia spoza projektu — w czerwcu w olsztyńskiej Auli im. Anny Wasilewskiej mowa regionu wybrzmiała podczas poświęconego Warmii koncertu z udziałem m.in. Mary Rumi i chóru Cantores Varmienses. Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Kurs bez wolnych miejsc, debata otwarta dla wszystkich

Najważniejszym punktem tegorocznej odsłony pozostaje ósma edycja kursu gwary warmińskiej dla początkujących, która ruszyła 3 września i potrwa do 8 października. Zajęcia w poniedziałki i czwartki w godz. 17:00–19:00 prowadzi Łukasz Ruch, a podstawą pracy jest „Elementarz warmiński” Edwarda Cyfusa i Izabeli Lewandowskiej. Popularność kursu najlepiej widać po frekwencji: w tej edycji wszystkie miejsca wyczerpały się, zanim zgłosili się wszyscy chętni. Dla tych, którzy nie załapali się na zajęcia, albo dla wszystkich, którzy chcą zobaczyć gwarę w szerszym kontekście, otwarta pozostaje właśnie debata — bez zapisów, z wolnym wstępem. To także okazja dla byłych kursantów, by po latach wrócić do tematu i podzielić się własnym doświadczeniem.

Harmonogram projektu

• 8 września, godz. 17:00 — otwarta debata „Po co nam gwara?” w Kamienicy Naujacka (ul. Dąbrowszczaków 3), wstęp wolny;
• 3 września – 8 października — ósma edycja kursu gwary warmińskiej dla początkujących (poniedziałki i czwartki, 17:00–19:00); lista miejsc wyczerpana;
• 11 października, godz. 15:00 — familijne warsztaty „Roz, dwo, trzy – z warnijskó godkó zabawy!” z dawnymi warmińskimi zabawami w Kamienicy Naujacka.

Źródła

• MOK Olsztyn — projekt „Gwara warmińska dla początkujących”
• MOK Olsztyn — zapowiedź projektu „Tu dali je Warnijo!”
• Olsztyn.com.pl — „Tu dali je Warnijo” — język, który łączy pokolenia
• Wiadomości Olsztyn — „Gwara warmińska wraca do Olsztyna. Tu dali je Warnijo”
• Radio Olsztyn — „Muzyczny hołd dla regionu. W olsztyńskiej auli zabrzmiała Warmia”