Olsztyn oddał hołd Sybirakom w 87. rocznicę agresji ZSRR
W środę 17 września Olsztyn dołączył do ogólnopolskich obchodów 87. rocznicy sowieckiej agresji na Polskę i Światowego Dnia Sybiraka. Uroczystości rozpoczęła msza w kościele św. Józefa na Zatorzu, po której uczestnicy przeszli pod pomnik Zesłańców Syberyjskich przy al. Sybiraków. Wiązanki kwiatów i znicze złożyli samorządowcy, służby, uczniowie i mieszkańcy.
Kwiaty pod pomnikiem, cisza podczas apelu pamięci i warta uczniów olsztyńskich szkół — tak w środowe popołudnie wyglądały okolice al. Sybiraków w Olsztynie. Dokładnie 87 lat po tym, jak Armia Czerwona przekroczyła wschodnią granicę II Rzeczypospolitej, stolica Warmii i Mazur oddała hołd żołnierzom poległym w 1939 roku oraz tysiącom rodzin wywiezionych później na Wschód.
Tegoroczne obchody miały tradycyjny, dwuczęściowy przebieg. Najpierw uczestnicy spotkali się na mszy świętej w kościele św. Józefa na Zatorzu, odprawionej w intencji ofiar sowieckiego terroru, Kresowian i Sybiraków. Potem kolumna przeszła pod pomnik Pamięci Zesłańców Sybiru, gdzie odbyła się część oficjalna z przemówieniami, apelem i składaniem wieńców.
Czytaj teżMarcin Kruszewski opowie w Olsztynku o prawach młodzieżyKto stanął pod pomnikiem Sybiraków
Olsztyn oddał hołd Sybirakom w 87. rocznicę agresji ZSRR / Ilustracja / Muse Image
Pod pomnikiem pojawili się przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, oświaty, służb mundurowych, organizacji kombatanckich oraz mieszkańcy miasta. Wśród uczestników byli m.in. wicewojewoda warmińsko-mazurski Mateusz Szauer, warmińsko-mazurska kurator oświaty Jolanta Skrzypczyńska, pełnomocnik prezydenta Olsztyna ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi i koordynator ds. dostępności Bartosz Kamiński oraz reprezentanci olsztyńskiego oddziału Związku Sybiraków.
Po przemówieniach poszczególne delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze. W uroczystości wzięła udział także młodzież szkolna, dla której obchody są często pierwszą żywą lekcją o wywózkach na Wschód. Obecność szkół podkreślała międzypokoleniowy charakter pamięci — obok nielicznych już świadków historii stanęli uczniowie, harcerze i żołnierze.
Szczególnym momentem było wyróżnienie przyznane podczas uroczystości. Dowódca 4. Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Pogranicza płk Cezary Kiszkowiak odebrał z rąk prezes olsztyńskiego oddziału Związku Sybiraków Srebrną Odznakę Honorową za zasługi dla Związku Sybiraków. Jak przekazano, odznaczenie przyznano za pielęgnowanie pamięci o zesłańcach i zachowanie ich świadectwa dla kolejnych pokoleń.
Dlaczego 17 września to data-symbol
17 września 1939 roku, nad ranem, łamiąc polsko-sowiecki pakt o nieagresji, Związek Sowiecki zaatakował Polskę walczącą już z niemiecką agresją. Napaść była realizacją tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku, który dzielił ziemie Rzeczypospolitej między Berlin i Moskwę. Dla broniącego się kraju był to cios w plecy — państwo zaatakowane z dwóch stron nie było w stanie utrzymać obrony, a władze z prezydentem Ignacym Mościckim zdecydowały o opuszczeniu kraju, by zachować ciągłość państwa.
Agresja otworzyła etap masowych represji na zajętych terenach wschodnich: aresztowania, egzekucje, konfiskaty mienia i deportacje. Symbolami tej polityki stały się zbrodnia katyńska oraz cztery wielkie wywózki obywateli polskich w głąb ZSRR od lutego 1940 do czerwca 1941 roku. Ludzi budzono nad ranem, dawano im kilkadziesiąt minut na spakowanie dobytku, a następnie w bydlęcych wagonach, w mrozie lub upale, wieziono tygodniami na Syberię, do Kazachstanu i północnych obwodów Rosji.
Co oznacza ta rocznica w liczbach
Skala sowieckich represji wciąż jest przedmiotem badań historyków, ale rząd wielkości jest dobrze udokumentowany. Instytut Pamięci Narodowej szacuje, że różnym formom represji po 17 września 1939 roku poddano około miliona obywateli II RP, a co najmniej 150 tys. z nich straciło życie. W samych czterech masowych deportacjach z lat 1940–1941 wywieziono — według różnych zestawień opartych na archiwach sowieckich i relacjach — od około 320 tys. do ponad miliona osób.
Pierwsza wywózka ruszyła 10 lutego 1940 roku i objęła głównie osadników wojskowych, leśników i urzędników z Kresów — około 140 tys. ludzi trafiło wtedy na Syberię i do północnej Rosji. Druga, z kwietnia 1940 roku, dotknęła rodziny polskich oficerów zamordowanych równolegle w Katyniu, Charkowie i Miednoje. Trzecia, z czerwca 1940 roku, objęła około 80 tys. uciekinierów spod okupacji niemieckiej. Czwarta, przerwana niemieckim atakiem na ZSRR w czerwcu 1941 roku, skierowała kilkadziesiąt tysięcy osób do Kraju Krasnojarskiego, na Ałtaj i do Kazachstanu.
Dzień 17 września jako święto pamięci wybrali sami Sybiracy po 1989 roku. Pierwszy Światowy Dzień Sybiraków zorganizowany przez Związek Sybiraków odbył się w 2004 roku, a w 2013 roku Sejm RP ustanowił 17 września państwowym Dniem Sybiraka. W uchwale parlament oddał hołd wszystkim zesłanym na Syberię i inne tereny Rosji i Związku Sowieckiego — tym, którzy tam zginęli, tym, którzy wrócili, i tym, którzy pozostali na nieludzkiej ziemi. Dlatego olsztyńska uroczystość, choć lokalna, jest częścią ogólnopolskiego łańcucha pamięci od Szymbarka po Białystok.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Olsztynie.
Powiązane materiały
Olsztyn: 86 lat od sowieckiej agresji 17 września 1939
Mieszkańcy Olsztyna złożyli kwiaty i zapalili znicze w 86. rocznicę sowieckiej napaści na Polskę z 17 września 1939 roku. Tamtej nocy Związek Sowiecki złamał pakt o nieagresji i — w porozumieniu z III Rzeszą — uderzył na walczącą już II Rzeczpospolitą. Przypominamy, jak doszło do agresji i jakie przyniosła konsekwencje dla setek tysięcy obywateli Polski.
Olsztyn oddał hołd Sybirakom w 87. rocznicę agresji
W 87. rocznicę sowieckiego ataku na Polskę Olsztyn upamiętnił ofiary deportacji i represji. Mieszkańcy, władze, służby i młodzież spotkali się 17 września przy pomniku Pamięci Zesłańców Sybiru, by oddać hołd Sybirakom. Podczas obchodów uhonorowano dowódcę warmińsko-mazurskich pograniczników.
AI85 stypendiów dla młodych talentów z powiatu olsztyńskiego
85 uczniów i studentów z wszystkich gmin powiatu olsztyńskiego odebrało stypendia po 3000 zł podczas XXIV Gali Stypendialnej Fundacji Fundusz Ziemi Olsztyńskiej. Uroczystość odbyła się we wtorek 22 września w Auli im. Anny Wasilewskiej w Olsztynie. Łączna pula tegorocznego wsparcia wyniosła 255 tys. zł.
